Οι ισχυροί σύμμαχοι και εχθροί στην εφαρμογή φακών επαφής. Ένας πρακτικός απλοποιημένος οδηγός

Του Λευτέρη Καραγεωργιάδη, Οπτομέτρη

Φακός επαφής: Μία περισσότερο ή λιγότερο εύκαμπτη μεμβράνη που καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της οφθαλμικής επιφάνειας, η οποία είναι συνεχώς εκτεθειμένη στο περιβάλλον.

Πρέπει να είναι:

  • Βιοσυμβατή με τους ιστούς του οργανισμού
  • Σχεδιασμένη και κατασκευασμένη ώστε να μην δημιουργεί εκδορές
  • Να έχει άμεσα ή τάχιστα, αποδεκτή αίσθηση από τον χρήστη
  • Να διορθώνει τουλάχιστον τις βασικές οπτικές εκτροπές (μυωπία, αστιγματισμό, υπερμετρωπία, πρεσβυωπία)
  • Να μην προσθέτει επιπλέον οπτικές εκτροπές που μειώνουν την ποιότητα όρασης
  • Να έχει αναλλοίωτη συμπεριφορά στους παραπάνω τομείς για όλο τον χρόνο χρήσης

Αυτό λοιπόν το στρώμα υλικού, ο φακός επαφής, για να έχει μία οπτικά στιλπνή επιφάνεια αλλά και να μην αλλοιώνει την φυσιολογία των οφθαλμικών ιστών με τους οποίους έρχεται σε επαφή, πρέπει να διαβρέχεται σε ικανοποιητικό βαθμό και να έχει ικανοποιητική λίπανση. Υπεύθυνοι για αυτά είναι το στρώμα δακρύων και τα βλέφαρα, τα οποία καθαρίζουν και αναδιανέμουν την σημαντική εφύγρανση που προσφέρουν τα δάκρυα.

Ποια είναι λοιπόν τα συνήθη προβλήματα και πραγματικότητα που συναντώνται στην κλινική πράξη και με ποια τεστ διερευνώνται;

1. Ιστορικό
Όπως σε όλες τις κλινικές πράξεις, το ιστορικό είναι ύψιστης σημασίας, όχι μόνο για την γνωστή βασική γνώση της κατάστασης της οφθαλμικής και γενικής υγείας, αλλά διότι ο εφαρμοστής έχει πρωταρχική υποχρέωση να εξαλείψει τα συμπτώματα. Χρήσιμα για αυτόν τον σκοπό είναι τα ειδικά ερωτηματολόγια (π.χ. DEQ, McMonnies, OSDI) (εικ.1)

2. Δακρυική στοιβάδα με μειωμένη σταθερότητα στα δευτερόλεπτα που χρειάζεται (BUT & NIBUT).
Η σταθερότητα του φιλμ πρέπει να είναι μεγαλύτερη χρονικά από τον συνήθη ρυθμό βλεφαρισμού, ώστε να μην αφήνεται χρόνος της οφθαλμικής επιφάνειας χωρίς ικανοποιητική λίπανση. Παράλληλα σημειώνεται η πιθανή χρώση του βολβικού και βλεφαρικού επιπεφυκότα. (εικ.2 NIBUT εικ.3 Ocular surface dryeness)

3. Μειωμένη ποσότητα δακρύων δηλαδή χαμηλή ποσότητα του υδατοειδούς κυρίως στρώματος (Δακρυικός μενίσκος & κόκκινο της φαινολόνης).
Το πάχος στο κέντρο του κάτω βλεφάρου πρέπει να είναι ελάχιστο 0.2 mm το οποίο μετριέται με την διαβαθμισμένη σχισμή της λυχνίας. Μενίσκος που σπάει κροταφικά ή ρινικά δεν είναι ικανοποιητικός (εικ.4). Οι κλωστές με κόκκινο της φαινόλης που ενυδατώνεται τουλάχιστον 10 mm στα 15 δευτερόλεπτα, δηλώνει αρκετή ποσότητα (εικ.5).

4. Όχι ικανοποιητική σύσταση λιπιδικού στρώματος δακρύων (Συσκευές με διάχυτο φωτισμό και μεγέθυνση πχ tearscope)
Η σύσταση του λιπιδικού στρώματος γίνεται εύκολα με τα ειδικά όργανα για αυτόν τον σκοπό, κατηγοριοποιώντας τα με αρκετή σαφήνεια. Εναλλακτικά η παρατήρηση γίνεται με την λυχνία με χαμηλό φωτισμό, μεσαία ή μεγάλη μεγέθυνση (εικ.6).

5. Παρουσία της επιθηλιοπάθειας του εσωτερικού άκρου των βλεφάρων – Wiper lid epitheliopathy (Φλουοροσκεϊνη και lyssamine green)
Όταν είναι παρούσα μπορεί να δημιουργήσει σοβαρότατα προβλήματα στην ενυδάτωση της επιφάνειας των φακών επαφής αλλά και στην υποκειμενική αίσθηση (μειωμένη ανοχή) των φακών. Το εσωτερικό άκρο των βλεφάρων κάνει μία πολύ απλή αλλά σημαντική διεργασία. Απλώνει το δακρυικό φιλμ ώστε να ενυδατώνεται και να λιπαίνεται η επιφάνεια, προσφέροντας οπτικά στιλπνή επιφάνεια. Όταν αυτή η περιοχή έχει κερατινοποιηθεί και δεν είναι πλέον βλεννογόνος, η διεργασία αυτή δεν γίνεται, διαταράσσοντας όλη την ανακατανομή των δακρύων (εικ.7).

6. Μειωμένη υγιεινή βλεφάρων (εναποθέσεις στις βλεφαρίδες και στα άκρα των βλεφάρων)
Η απομάκρυνση των πιθανών βλεννωδών εκκρίσεων, των εκκρίσεων των αδένων των βλεφαρικών άκρων, του πιθανού μακιγιάζ είναι σημαντικά ώστε τα βλέφαρα με τους αδένες τους και την λειτουργία του να κάνουν αυτό που πρέπει για την επιφάνεια του οφθαλμού και κατ’ επέκταση και τους φακούς επαφής (εικ.8).

7. Υπερπληθυσμός demodex (Παρατήρηση στην λυχνία)
Το πολύ γνωστό πλέον παράσιτο είναι γνωστό ότι όταν παρουσιάζεται σε μεγάλο αριθμό, βλέποντάς το ξεκάθαρα κολλημένο στις βάσεις των βλεφαρίδων ή σε άλλα σημεία τους, διαταράσσει την ομαλή λειτουργία των βλεφάρων και οδηγεί σε ήπιες ή πιο σοβαρές βλεφαρίτιδες (εικ9).

 

8. Μη λειτουργία μεϊβομιανών αδένων (Λυχνία και πίεση των άκρων των βλεφάρων όπου εκβάλλουν)
Η υπολειτουργία τους είναι η συνήθης κλινική πραγματικότητα και ιδιαίτερα στους χρήστες φακών επαφής. Όσο συνήθης είναι η υπολειτουργία τους, τόσο συχνή είναι και η απουσία διάγνωσης από τους επαγγελματίες οφθαλμικής υγείας (εικ.10) . Και εν μέρει είναι δικαιολογημένο, γιατί επιστημονικο αρθρο καταρχήν σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχει παρουσία παθολογίας (πχ βλεφαρίτιδας). Κατά δεύτερον, το κάθε βλέφαρο έχει 20-30 αδένες, συνεπώς το όριο μειωμένης έκκρισης αυτό καθ’ αυτό είναι ασαφές. Τρίτον συχνά η λήψη ιστορικού δεν είναι αρκετά λεπτομερής ώστε να φανερώσει τα σχετικά συμπτώματα.

Οι λύσεις και τα εργαλεία για τον εφαρμοστή:

1. Ιστορικό – Χρήση ενός από τα ενδεδειγμένα ερωτηματολόγια που αναφέρθηκαν. Επιπλέον βασικές ερωτήσεις στον χρήστη:

  • Υπάρχει διακύμανση στην ποιότητα όρασης κατά τις ώρες χρήσης;
  • Θολώνει η όραση συχνά;
  • Καθαρίζει η όραση μετά από το ανοιγοκλείσιμο των βλεφάρων;
  • Δημιουργείται έντονη αίσθηση ξένου σώματος κατά την διάρκεια χρήσης και πόσο συχνά;
  • Είναι οι φακοί στεγνοί όταν αφαιρούνται (υδρόφιλοι);
  • Υπάρχει μεγάλη διαφορά όρασης ή άνεσης σε περιβάλλον με κλιματισμό ή θέρμανση;
  • Υπάρχει έντονη ενόχληση σε περιβάλλον με καπνό;
  • Τι σύστημα καθαρισμού χρησιμοποιείται και πως;

2. BUT & NIBUT – Η χρήση τεχνητών δακρύων είναι στην πρώτη γραμμή αντιμετώπισης. Η σημερινή τεχνολογία έχει να επιδείξει πολλές επιλογές ανάλογα με την περίπτωση ώστε να βελτιώσει την δακρυική στοιβάδα για τον μέγιστο δυνατό χρόνο, ακόμη και παρέχοντας επουλωτικούς παράγοντες για το τυχόν καταπονημένο επιθήλιο. Συστήνεται η χρήση σκευασμάτων που περιέχουν υαλουρονικό έχοντας αυξημένη συμβατότητα με τα σύγχρονα υλικά των φακών.

3. Μειωμένη ποσότητα δακρύων – Φυσικά η χρήση τεχνητών δακρύων αυξάνει την επιθυμητή ποσότητα. Πολύ καλά αποτελέσματα προσφέρουν τα διαφορετικών ειδών πώματα που κλείνουν τους δακρυικούς πόρους, συγκρατώντας περισσότερα δάκρυα στην οφθαλμική επιφάνεια. Σημαντική είναι η διασαφήνιση πιθανής αυτο άνοσου πάθησης και η θεραπευτική αγωγή από τον ειδικό (Jogren, Stevens Johnson κλπ)

4. Όχι ικανοποιητική σύσταση λιπιδικού στρώματος – Αυτό το πιο εξωτερικό στρώμα έχει λάβει μεγάλη προσοχή ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Ο λόγος είναι ότι παρέχει ικανοποιητική οφθαλμική οπτική, προστατεύει από εξάτμιση το υδατοειδές μέρος των δακρύων και λιπαίνει τους ιστούς του βολβού και βλεφάρων που βρίσκονται σε συνεχόμενη τριβή μεταξύ τους. Η καλύτερη λύση για την ικανοποιητική ποσότητα και ποιότητά του, είναι η αποκατάσταση λειτουργίας των μεϊβομιανών αδένων, που θα περιγραφεί παρακάτω ή/και η λήψη ω3 λιπαρών.

5. Wiper lid epitheliopathy – Η σκλήρυνση του άκρου των βλεφάρων είναι ίσως το χειρότερο πρόβλημα που συναντάται διότι είναι ουσιαστικά μη αναστρέψιμο. Συνεπώς βελτίωση μπορεί να παρατηρηθεί με την προσεκτική επιλογή συμπληρώματος δακρύων και την μέγιστη λειτουργία των μεϊβομιανών αδένων.

6. Μειωμένη υγιεινή βλεφάρων – Ιδιαίτερα σημαντική μιας και μπορεί να γίνει η υποδομή ανάπτυξης φλεγμονής των βλεφάρων. Αλλά επίσης πολύ εύκολα αναστρέψιμη με καθημερινή πλύση των βλεφάρων με απλό παιδικό σαμπουάν έως χρήση πιο εξειδικευμένων καθαριστικών σε μορφή αφρού, υγρού ή με εμποτισμένα μαντηλάκια.

7. Υπερπληθυσμός demodex – Το παράσιτο demodex ζει φυσιολογικά στις ρίζες από όπου εκφύονται οι βλεφαρίδες. Συχνά παρατηρείται υπερπληθυσμός ο οποίος πρέπει να μειωθεί εφόσον ευθύνεται κατά σημαντικό βαθμό στην δημιουργία φλεγμονής των βλεφάρων. Η καταπολέμησή του γίνεται σχετικά εύκολα και ελεγχόμενα με έκδοχα του tea tree oil.

 

 

 

Τελευταία Έκθεση

Θα φωνάξω τη μαμά μου ΠΕΟΟ Summer Spot 2018